تومور مارکر چیست؟!

فهرست مطالب

تومور مارکر

تومور مارکرها (نشانگرهای سرطان) مواد بیوشیمیایی هستند که در برخی از سرطان‌ها می‌توانند به مقدار زیاد در بدن ایجاد شوند. آنها یا توسط خود سلول‌های تومور تولید و تکثیر می‌شوند زیرا تومور تولید آن‌ها را در سلول‌های خود بدن تحریک می‌کند.

تومور مارکرها از چه چیزی ساخته شده‌اند؟

تومور مارکرها اغلب از قندها و پروتئین‌ها (به اصطلاح گلیکوپروتئین‌ها) ساخته شده‌اند. برای مثال، آنتی ژن کارسینومبریونیک (به اختصار CEA) است که از 50 تا 60 درصد کربوهیدرات تشکیل شده و سرطان روده بزرگ را افزایش می‌دهد. نشانگر تومور همچنین می‌تواند یک آنزیم یا هورمون باشد. تومور مارکر آنزیمی انولاز اختصاصی نورون و تومور مارکر هورمونی هورمون تیروئید کلسیتونین است.

تومور مارکر

ژن‌ها به عنوان نشانگرهای تومور

علاوه بر گلیکوپروتئین‌ها، هورمون‌ها و آنزیم‌ها، تشخیص ژنتیکی امروزه بیشتر در تشخیص سرطان استفاده می‌شود. اگر تومور ژن‌های خاصی را نشان دهد (بیان ژن)، می‌تواند اطلاعاتی در مورد سیر احتمالی بیماری ارائه دهد. یک مثال خوب برای این ژن HER2 است که اغلب در ارتباط با سرطان سینه تعیین می‌شود. اگر تعداد زیادی از پروتئین‌های HER2 (گیرنده‌های HER2) روی سطح سلول‌های سرطانی وجود داشته باشد، سرطان ممکن است تهاجمی باشد. بیان نشانگرهای ژنی خاص در سلول‌های تومور می‌تواند نشان دهد که سرطان را می‌توان با موفقیت درمان کرد. داروی مورد استفاده، علیه ساختار خاصی از سلول‌های سرطانی است. برای مثال، تومورهای HER2 مثبت را می‌توان با ماده فعال تراستوزوماب درمان کرد.

تومور مارکرها چه زمانی تعیین می‌شوند؟

متأسفانه تومور مارکرها نشانگر نوع خاصی از تومور یا شدت بیماری نیستند. بنابراین از آنها به عنوان تست غربالگری برای نوع خاصی از سرطان استفاده نمی‌شود، زیرا تعداد بسیار کمی از بیماران را بیمار تشخیص می‌دهند و از سوی دیگر تعداد بسیار زیادی از افراد سالم را به اشتباه به عنوان بیمار شناسایی می‌کنند. بنابراین پزشک معمولاً فقط در صورتی مارکرهای تومور را تعیین می‌کند که سرطان قبلاً شناخته شده باشد، تا پیشرفت آن را بررسی کند و موفقیت یا شکست درمان سرطان (مانند شیمی درمانی یا پرتودرمانی) را ارزیابی کند.

اگر مقادیر افزایش یافته قبلی کاهش یابد، بیمار به خوبی به درمان پاسخ می‌دهد. از سوی دیگر، اگر مقادیر نشانگر تومور بالا بماند یا حتی افزایش یابد، ظاهراً درمان قبلی چندان موفق نبوده است. تعیین نشانگرهای تومور در معاینه بعدی پس از سرطان نیز مفید است. افزایش مقادیر می‌تواند نشان دهنده عود سرطان باشد، یعنی سرطان بازگشته است.

تومور مارکر

تومور مارکرهای انواع سرطان‌ها

تومور مارکرهای متفاوت برای انواع مختلف سرطان عبارتند از:

  • سرطان پستان (کارسینوم پستان): CA 15-3، CEA، CA 125
  • سرطان تخمدان (کارسینوم تخمدان): CA 125، بتا-HCG، AFP
  • سرطان ریه (کارسینوم ریه): NSE، CYFRA 21-1، SCC
  • سرطان معده (کارسینوم معده): CEA، CA 72-4، CA 19-9
  • سرطان کولون : CEA
  • سرطان تیروئید (کارسینوم تیروئید): تیروگلوبولین، کلسی تونین، CEA، کروموگرانین A
  • سرطان پروستات : PSA

برخی از تومور مارکرها نیز در بیماری‌های غیر سرطانی افزایش می‌یابند. پروتئین S100 در سرطان پوست (ملانوم) از یک طرف و همچنین در نارسایی کبد و آسیب مغزی از طرف دیگر افزایش می‌یابد.

تومور مارکرهای مهم

تومور مارکرها موادی در خون هستند که می‌توانند در بیماری‌های تومور با غلظت‌های زیاد رخ دهند. آنها توسط خود سلول‌های سرطانی یا بدن در پاسخ به سرطان ساخته می‌شوند. آنها برای ارزیابی دوره و موفقیت درمان سرطان مناسب هستند. این مواد معمولا پروتئین‌ها، آنتی ژن‌ها یا هورمون‌های خاصی هستند که توسط سلول‌های سرطانی تشکیل شده و در خون آزاد می‌شوند. تومور مارکرهای مهم بیماری‌های تومور عبارتند از:

CA 15-3

سطوح نشانگر CA 15-3 را می‌توان برای مثال در سرطان سینه افزایش داد، همچنین در سیروز کبدی یا التهاب در بدن.

CA 19-9

CA 19-9 نشانگر تومورهای پانکراس، مجاری صفراوی، کبد، معده و کولون و رکتوم است.

CA 72-4

پزشک می‌تواند از CA 72-4 همراه با سایر نشانگرها برای نظارت بر موفقیت درمان و سیر سرطان معده استفاده کند. در اشکال خاصی از سرطان تخمدان، او همچنین می‌تواند مقدار نشانگر را تعیین کند. در برخی موارد، مقادیر در پانکراس ملتهب نیز افزایش می‌یابد.

CA 125

به اصطلاح آنتی ژن سرطانی 125 نشان دهنده تومورهای تخمدان است. با این حال، این مقادیر می‌تواند در مورد بیماری‌های خوش خیم تخمدان‌ها یا در مورد بارداری نیز افزایش یابد.

کلسی تونین

پروتئین کلسی تونین در سلول‌های به اصطلاح C غده تیروئید تولید می‌شود. این نشانگر می‌تواند به عنوان نشانه‌ای از تومورهای خاص تیروئید، به اصطلاح تومورهای سلول C، به پزشک کمک کند.

CEA

اگر بیمار مشکوک به سرطان روده بزرگ یا رکتوم، تومور معده، ریه یا سینه باشد، پزشک می‌تواند تومور مارکر را در آزمایشگاه تعیین کند. از آنجایی که غلظت آنتی ژن به اصطلاح کارسینومبریونیک در مورد التهاب یا سیروز کبدی نیز افزایش می‌یابد، این تومور مارکر نسبتاً غیر اختصاصی در نظر گرفته می‌شود.

hCG

گنادوتروپین جفتی انسانی می‌تواند به عنوان نشانگری برای تومورهای سلول زایای تخمدان یا بیضه استفاده شود. در ارتباط با مقادیر نشانگر AFP، پزشک می‌تواند سیر تومورهای بیضه را نیز کنترل کند.

NSE

انولاز اختصاصی نورون یک آنزیم ویژه متابولیسم قند است. مهم‌تر از همه، مقادیر می‌توانند به شکل خاصی از سرطان ریه، به اصطلاح سرطان برونش سلول کوچک اشاره کنند.

PPE

آنتی ژن اختصاصی پروستات یک پروتئین قندی است که توسط پروستات تولید می‌شود. مقادیر بالا می‌تواند نشان دهنده سرطان پروستات باشد، اما اغلب در آدنوم‌های خوش خیم پروستات نیز افزایش می‌یابد.

TG

تیروگلوبولین یک پروتئین غده تیروئید است. پزشک ممکن است برای نظارت بر پیشرفت نوع خاصی از سرطان تیروئید، اندازه گیری آزمایشگاهی تومور مارکر را تجویز کند.

تومور مارکر

تغییر تومور مارکر در سیر سرطان به چه معناست؟

اگر بیمار مبتلا به سرطان شناخته شده تحت درمان باشد (مانند جراحی، شیمی درمانی، پرتودرمانی یا ایمونوتراپی)، پزشک اغلب پس از چند هفته دوباره تومور مارکرها را تعیین می‌کند. او مقادیر فعلی را با مقادیری که در زمان تشخیص اولیه جمع آوری کرده است مقایسه می‌کند. اگر مقادیر کاهش یابد معمولاً نشانه خوبی است. چرا که به نظر می‌رسد که بیمار به خوبی به درمان پاسخ می‌دهد. اما اگر مقادیر افزایش یابند، ممکن است تومور در حال گسترش بیشتر باشد و بیماری در حال پیشرفت باشد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *